حديثْ جعل مىكردم . « 1 » اين دو نفر در تمام نقل‌هاى " كِتابَ اللّهِ وَ سُنَّتى " حضور دارند و موجب بىاعتبارى همه آنها شده‌اند . ج حاكم نيشابورى ، اصل روايت ثقلين را صحيح دانسته ؛ ولى گزارش لفظ " سنّتى " را غريب شمرده است : اين حديثِ خطبه پيامبر صلى اللّه عليه و آله كه بر صحيح بودنش بر اساس تخريج از مصادر ، اتّفاق نظر هست ، اين است : " اى مردم ! من در ميان شما چيزى را بر جاى گذاشتم كه اگر به آن چنگ بزنيد ، هرگز گم‌راه نمىشويد و آن ، كتاب خداست و شما از آن ، بازخواست خواهيد شد . پس چه جوابى براى آن داريد ؟ " . ذكر " چنگ زدن به سنّت " در اين [ گزارش از ] خطبه ، امرى غريب ( نادر ) است ، گرچه لازم به نظر مىرسد . « 2 » از اين رو ، گزارش مذكور از حديث ثقلين ، معتبر نيست و نمىتواند جايگزين " كتاب اللّه و عترتى " گردد . د در برخى از احاديث شيعى نيز ، " كِتابَ اللّهِ و سُنَّتى " ، به جاى " كِتابَ اللّهِ وَ عِترَتى " آمده است . شيخ صدوق رحمه‌اللهدر كتاب كمال الدين پس از نقل روايت مشهور حديث ثقلين ، اين متن را از ابو هريره نقل كرده است . « 3 » سند اين حديث ، ضعيف است و احتمالًا وى براى اشاره به تفاوت مذكور ، اين گزارش را آورده است ؛ زيرا اين اقدام با هدف او از نگارش كتاب كمال الدين و نيز با عنوان باب : " اتّصال الوصيّة من لدن آدم عليه السلام " هماهنگ نيست .

--> ( 1 ) تهذيب التهذيب : ج 1 ص 257 . ( 2 ) . المستدرك على الصحيحين : ج 1 ص 17 ح 318 . ( 3 ) . ر . ك : كمال الدين : ص 235 ح 47 .